De prins die geen koning kon worden

Deze keer geen klassieke narratieve blogpost, maar een frivole uitstap naar een verhaal verteld als een sprookje, doorspekt met informatie, weetjes, geschiedenis en een vleugje poëzie. Zo geniet u dubbel: van het lezen én van de uitstap! Hieronder leest u naar waar...


Lijzig rimplend vloeit de Nete

door de diepe dennenwouden,

door de weiden, langs de dreven,

in dit land van peis en vreê,

wouden, lanen, vee en hoeve,

slanke scherpgespitste torens

en de dunbewolkte hemel

wentlend in heur rimpling meê.


uit: Verzen uit Westerloo (1900)

door: Prosper Van Langendonck (1862-1920)

Manuele bediening van wat eertijds een mobiele dam was op de Grote Nete

Er was eens: Westerlo en zijn prins

Of all places, denkt u nu allicht. Toegegeven, Westerlo is niet gemakkelijk bereikbaar. Het ligt niet in de buurt van een autosnelweg. Er zijn geen UNESCO sites in de buurt, buiten een miniscuul heemkundig museum zijn er maar weinig sporen van enige cultuur.


Net daarom neemt Topbestemming België u graag mee voor een typische zondagmiddag wandeling waarbij u hopelijk nog iets kan opsteken ook.


Na een hele reeks processen werd de heerlijkheid Westerlo in 1487 aan graaf Jan IV van Merode toegewezen door de Raad Van Brabant, het hoogste rechtscollege in die tijd dat zetelde in het Paleis op de Koudenberg in Brussel.


Via erfenissen vooral van de familie van zijn moeder Beatrix van Pietersheim, kwam Jan binnen de kortste keren in het bezit van zeer uitgestrekte gronden namelijk de heerlijkheden Pietersheim bij Lanaken, Rummen, Leefdaal en Impden in Brabant, Sievernich in Duitsland, Oirschot en Hilvarenbeek in Nederland.


Later kwam daar ook nog de heerlijkheid Duffel bij in de huidige provincie Antwerpen. Toen Jan IV huwde, werd door dat huwelijk zijn patrimonium nog verder uitgebreid.



De mannelijke afstammelingen van Jan IV van Merode waren de Heren en later Markiezen van Westerlo.


Markiezen, OK. Maar waar blijft de prins? Wacht die nog op zijn witte paard?

Alles op zijn tijd, beste lezer. Laat ons eerst onze koets parkeren en onze ontdekking te voet verderzetten.

De Grote Neet aka de Grote Nete

Dit zijriviertje van de Nete is zo'n 80km lang en ontspringt in Hechtel in Limburg.

Tegenover deze plek is een kleine parkeerplaats voor enkele karren. De link naar de exacte locatie van de parking op Google Maps vindt u hier. Voorzie u van stevig schoeisel want de ondergrond is nattig. Een harnas is niet nodig :)


Aan de overkant van de baan ziet u een gesloten hek dat naar het kasteel van de familie de Merode leidt. De echte hoofdingang bevindt zich aan de zijkant van het landgoed. Tijdens de herfst of winter kan u door het hek een glimp opvangen van het kasteel.


We nemen nu de wandelweg aan de rechterkant van de Nete en volgen de oever van de rivier..

Van graaf over markies tot prins maar geen koning


Dacht u dat enkel kinderen van de koning prinsen waren? U bent lang niet de enige.

Via verschillende allianties en bondgenootschappen verkreeg de Markies de Merode ook de titels 'Prins de Rubempré', ‘Prins d’Everberg', 'Prins de Grimbergen' en 'Markies de Trélon'.


Tijdens de Franse revolutie verkochten ze hun goederen aan een vertrouwenspersoon om inbeslagname te vermijden. Nadien konden ze hun gronden en verschillende kastelen recupereren.



De prinselijke titel kwam er "pas" in 1930 bij Koninklijk Besluit en ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de onafhankelijkheid.


De Merodes werden uit erkentelijkheid voor hun grote verdienste voor het land van markies tot prins verheven. Zij worden met "doorluchtige hoogheid" aangesproken maar zijn geen troonsopvolgers. Er zijn nog 4 andere prinselijke families in België.

Wat hebben de Merodes eigenlijk gepresteerd om op de prinselijke titel aanspraak te kunnen maken? Een kleine greep:

  • Jean-Philippe-Eugène de Mérode, Markies van Westerloo, bijgenaamd "de veldmaarschalk" was in de 18de eeuw een belangrijk militair personage en één van de jongste dragers van de Orde van het Gulden Vlies.

  • Charles-Guillaume-Ghislain de Merode bekleedde verschillende belangrijke diplomatieke functies onder verschillende regimes als het Oostenrijkse en het Franse.

  • Felix de Merode was lid van het Voorlopig Bewind en het Nationaal Congres bij de onafhankelijkheid, was kandidaat voor de troon van België.

  • Verschillende Merodes waren o.a. senaatsvoorzitter, parlementsleden, burgemeester en diplomaten.

Kasteel de Merode

Ondertussen bent u aangekomen bij de vijver aan uw rechterkant en krijgt u een eerste zicht op het kasteel van de Merodes aan de andere oever van de rivier.


Dit kasteel heeft eeuwenlang een defensieve functie gehad ten tijde van het Graafschap Loon. Het is gebouwd rond een 14de eeuwse donjon (met kerker en al). In de 16de tot 19de eeuw werd het geleidelijk aan verbouwd tot residentie. Eén van de markiezen de Merode bracht regelmatige bezoeken aan het paleis van Versailles en liet naar Frans model de grote vijver voor het kasteel en verschillende dreven aanleggen. Daarover ontstond trouwens onenigheid met de nabijgelegen abdij van Tongerlo.


Pikant detail: zowel de abdij als de gronden van de abdij waren ooit eigendom van de Merodes die ze terug schonken aan de Norbertijnen.